Terapia DBT w uzależnieniach – waga w równowadze jako symbol równowagi emocji i rozsądku
Natalia Juszczak – psycholog, specjalista psychoterapii uzależnień

Autor: Natalia Juszczak
psycholog, specjalista psychoterapii uzależnień, współwłaściciel ośrodka Mind Power Solution

Terapia DBT w uzależnieniach (dialektyczno-behawioralna) uczy konkretnych umiejętności: jak znosić silne emocje bez sięgania po substancję, jak zachować uważność, jak radzić sobie w kryzysie i w relacjach. Powstała pod koniec XX wieku dla osób z zaburzeniem osobowości typu borderline, a następnie została przystosowana do pracy z uzależnieniem. Badania dają obiecujące wyniki, głównie u osób z uzależnieniem i zaburzeniem borderline, ale to nie jedyna skuteczna metoda ani nie rozwiązanie dla każdego.

Salon w ośrodku Mind Power Solution z fotelami i kominkiem
Salon w ośrodku Mind Power Solution.

Poniżej wyjaśniamy, czym jest terapia DBT w uzależnieniach, z jakich elementów się składa, co o niej wiadomo z badań i komu może pomóc. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji specjalisty.

Czym jest terapia DBT?

DBT (Dialectical Behavior Therapy, terapia dialektyczno-behawioralna) została opracowana przez amerykańską psycholog Marshę Linehan. Pierwotnie powstała dla osób z przewlekłymi myślami samobójczymi i zaburzeniem osobowości typu borderline. Opiera się na terapii poznawczo-behawioralnej i wzbogaca ją o elementy uważności.

„Dialektyczna” oznacza godzenie dwóch pozornie sprzecznych rzeczy: akceptacji siebie i swojej sytuacji takimi, jakie są teraz, oraz dążenia do zmiany. Osoba w terapii nie słyszy, że ma „po prostu się wziąć w garść”, ale uczy się konkretnych umiejętności i jest traktowana poważnie w swoich emocjach.

Jak wygląda terapia DBT w uzależnieniach?

Wiele osób z poważnymi trudnościami emocjonalnymi ma także uzależnienie. Dlatego twórcy DBT opracowali wersję dla osób używających substancji (DBT-SUD). Według opisu Linehan i Dimeff dodano do niej elementy, które mają wspierać abstynencję oraz skracać czas trwania i ograniczać szkody związane z nawrotami. Najważniejsze z nich to:

  • Dialektyczna abstynencja – dążenie do pełnej abstynencji połączone z gotowym planem na wypadek potknięcia. Nawrót nie jest powodem do porzucenia terapii, ale okazją do analizy i nauki.
  • „Czysty umysł” (clear mind) – w uproszczeniu stan trzeźwości połączony z równowagą między emocjami a rozsądkiem, a nie samo „zaciskanie zębów”.
  • Strategie przywiązania – aktywne utrzymywanie kontaktu z osobą w terapii, na przykład kontakt, gdy opuści sesję, oraz możliwość wsparcia poza gabinetem.

Cztery grupy umiejętności w terapii DBT

Trzonem terapii DBT w uzależnieniach jest nauka umiejętności, które pomagają zastąpić sięganie po substancję innymi sposobami radzenia sobie:

  • Uważność – zauważanie myśli, emocji i impulsów bez natychmiastowego działania pod ich wpływem.
  • Tolerancja stresu – sposoby przetrwania trudnych chwil bez sięgania po substancję, na przykład techniki obniżające pobudzenie ciała, odwracanie uwagi i samouspokajanie.
  • Regulacja emocji – rozpoznawanie i nazywanie emocji, zmniejszanie podatności na nie i budowanie pozytywnych doświadczeń.
  • Skuteczność interpersonalna – asertywna komunikacja, stawianie granic, proszenie o pomoc i odmawianie.

Umiejętności są ćwiczone, a nie tylko omawiane: uczestnik dostaje zadania i stosuje je w codziennych sytuacjach, także tych, które wcześniej kończyły się nawrotem.

Jak wygląda terapia DBT w praktyce?

Standardowy program DBT składa się z kilku elementów, które działają razem:

  • terapia indywidualna z terapeutą,
  • grupa uczenia umiejętności,
  • wsparcie między sesjami, na przykład kontakt w kryzysie,
  • zespół konsultacyjny terapeutów, który dba o jakość pracy.

W wersji dla osób z uzależnieniem dochodzą wspomniane strategie przywiązania i nacisk na abstynencję. W badaniach opisanych poniżej program trwał rok.

Co mówią badania o terapii DBT w uzależnieniach?

Dowody pochodzą głównie z kilku badań randomizowanych prowadzonych przez zespół Marshy Linehan:

  • Badanie z 1999 roku porównało DBT ze zwykłym leczeniem w społeczności u kobiet z zaburzeniem borderline i uzależnieniem od narkotyków. W grupie DBT zaobserwowano większe zmniejszenie używania narkotyków (według wywiadów i badań moczu), większy odsetek osób pozostających w leczeniu i lepsze funkcjonowanie w okresie obserwacji.
  • Badanie z 2002 roku objęło 23 kobiety uzależnione od heroiny z zaburzeniem borderline, które przyjmowały też lek substytucyjny. DBT porównano z kompleksową terapią walidacyjną połączoną z programem 12 kroków. W obu grupach używanie opioidów spadło, ale w grupie DBT efekt utrzymał się przez cały rok, a w grupie porównawczej używanie wzrosło w ostatnich czterech miesiącach. Z drugiej strony w grupie porównawczej wszyscy uczestnicy pozostali w leczeniu cały rok, a w grupie DBT – 64%.
  • Przegląd z 2008 roku podsumowuje, że kilka badań randomizowanych wykazało zmniejszenie używania substancji u osób z zaburzeniem borderline. Autorzy sugerują, że DBT może pomagać także w innych ciężkich zaburzeniach współwystępujących z uzależnieniem oraz osobom, którym nie pomogły inne metody.

Warto podkreślić ograniczenia: badania były niewielkie i dotyczyły wąskich grup, głównie kobiet z zaburzeniem borderline. Nie wynika z nich, że DBT jest lepsza od wszystkich innych metod ani że pomoże każdemu. To obiecujące podejście, które warto rozważyć, a nie gwarancja efektu.

Komu terapia DBT może pomóc?

Terapia DBT w uzależnieniach bywa rozważana, gdy uzależnieniu towarzyszą:

  • bardzo silne, trudne do zniesienia emocje,
  • impulsywność i zachowania ryzykowne,
  • samouszkodzenia lub myśli samobójcze,
  • niestabilne, burzliwe relacje,
  • powtarzające się nawroty w reakcji na stres emocjonalny,
  • rozpoznane zaburzenie osobowości typu borderline.

Czy DBT jest odpowiednia w konkretnym przypadku, decyduje się po ocenie specjalisty. Jeśli masz myśli samobójcze lub jesteś w bezpośrednim niebezpieczeństwie, zadzwoń pod numer alarmowy 112 albo skorzystaj z telefonu wsparcia 116 123 (dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym).

Ograniczenia i pytania, które warto zadać

  • Pełny program DBT wymaga przeszkolonych terapeutów i trwa miesiącami, więc nie każda placówka go prowadzi.
  • Bywa, że w programach terapii uzależnień wykorzystuje się pojedyncze umiejętności z DBT, na przykład uważność czy radzenie sobie w kryzysie. To nie to samo co pełna terapia DBT.
  • Przed rozpoczęciem warto zapytać: czy to pełny program DBT, czy wybrane elementy; kto prowadzi zajęcia i jakie ma przeszkolenie; ile to trwa; co dzieje się w razie nawrotu.

Terapia DBT w uzależnieniach a terapia w ośrodku

W Mind Power Solution w Ustroniu prowadzimy terapię uzależnień w ośrodku: indywidualną i grupową, w programach 28, 42 i 74 dni. W trakcie pobytu pracuje się m.in. nad rozpoznawaniem mechanizmów uzależnienia, sytuacjami ryzyka i zapobieganiem nawrotom – a więc nad tym, co jest także ważne w DBT. Jeśli interesuje Cię terapia DBT w uzależnieniach, zapytaj podczas rozmowy, czy i w jakim zakresie jej elementy są obecne w programie. Przed przyjęciem zbieramy informacje o stanie zdrowia, a w razie potrzeby kierujemy na konsultację lekarską.

Jeśli zastanawiasz się, co dzieje się po zakończeniu terapii, przeczytaj Jakie są etapy wychodzenia z uzależnienia?. Bliskim polecamy stronę Dla bliskich.

Najczęściej zadawane pytania o terapię DBT w uzależnieniach

Czym różni się terapia DBT od klasycznej terapii poznawczo-behawioralnej?

DBT wywodzi się z terapii poznawczo-behawioralnej, ale kładzie większy nacisk na akceptację, uważność i regulację emocji. Łączy też terapię indywidualną z grupą uczenia umiejętności i wsparciem między sesjami.

Czy terapia DBT w uzależnieniach jest skuteczna?

Badania randomizowane, głównie z udziałem kobiet z zaburzeniem osobowości typu borderline i uzależnieniem, wykazały zmniejszenie używania substancji. Próby były jednak niewielkie i dotyczyły wąskich grup, więc nie można ich wyników uogólniać na wszystkich pacjentów.

Czy DBT jest tylko dla osób z zaburzeniem borderline?

Powstała dla tej grupy, ale autorki wersji dla osób z uzależnieniem sugerują, że może pomagać także osobom z innymi ciężkimi zaburzeniami współwystępującymi oraz tym, którym nie pomogły inne metody leczenia uzależnień.

Co to jest dialektyczna abstynencja?

To dążenie do pełnej abstynencji połączone z gotowym planem na wypadek potknięcia. Chodzi o to, by nawrót skracać i uczyć się na nim, zamiast się poddawać.

Ile trwa terapia DBT?

W badaniach program trwał rok. W praktyce czas zależy od placówki i potrzeb osoby w terapii.

Jak sprawdzić, czy terapia DBT jest dla mnie?

Warto porozmawiać ze specjalistą – psychoterapeutą lub psychiatrą – o swoich trudnościach: silnych emocjach, impulsach, nawrotach. Możesz też zadzwonić do nas lub napisać przez formularz kontaktowy, aby omówić możliwości terapii w ośrodku.

Terapia DBT w uzależnieniach – podsumowanie

Terapia DBT w uzależnieniach łączy akceptację z dążeniem do zmiany i uczy czterech grup umiejętności: uważności, tolerancji stresu, regulacji emocji i skuteczności w relacjach. Badania, głównie z udziałem kobiet z zaburzeniem borderline, wskazują na zmniejszenie używania substancji, ale są niewielkie i nie pozwalają uogólniać wyników. Jeśli zmagasz się z uzależnieniem i bardzo silnymi emocjami, warto porozmawiać ze specjalistą o tym, jakie podejście będzie dla Ciebie odpowiednie.

Telefon: +48 881 640 541 · wiadomość przez formularz kontaktowy.

Zobacz też: Uzależnienie a ADHD – jak się łączą i jak wygląda leczenie • Jak przestać pić alkohol? Bezpieczny plan krok po kroku • Jak rozpoznać uzależnienie i kiedy szukać pomocy? • Uważność w zapobieganiu nawrotom – na czym polega program MBRP • Regulacja emocji w uzależnieniu • Zaburzenia współwystępujące z uzależnieniem • Warunki pobytu w ośrodku • Ile kosztuje terapia uzależnienia? • Ile trwa terapia uzależnienia? • Opinie o ośrodku

Źródła

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani psychoterapeutycznej. Decyzję o wyborze metody leczenia podejmuje się wspólnie ze specjalistą.